Từ dữ liệu đến thông tin phục vụ điều hành

Dự án được nghiên cứu trong bối cảnh TP.HCM bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với các mục tiêu định lượng cao: tăng trưởng GRDP bình quân 10-11%/năm, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) khoảng 60%, kinh tế số chiếm 30-40% GRDP; đồng thời xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng trọng yếu.

Trong khi đó, ba trong bốn nhóm chỉ tiêu quan trọng hiện chưa có dòng dữ liệu định kỳ với tần suất đủ cao để phục vụ điều hành liên tục. Bài toán đặt ra vì vậy không chỉ là có thêm nhiều số liệu, mà quan trọng hơn là chuyển dữ liệu thành thông tin có giá trị cho quyết định.

Từ cách tiếp cận này, nhóm nghiên cứu UEH xây dựng mô hình Bảng điều hành tăng trưởng kinh tế TP.HCM theo chuỗi giá trị: Dữ liệu → Chỉ số → Tín hiệu → Hành động.

Theo đó, dữ liệu được chuẩn hóa và xử lý thành các chỉ số; đặt trong bối cảnh lịch sử, xu hướng và các ngưỡng theo dõi để hình thành tín hiệu phục vụ phân tích và điều hành. Bảng điều hành vì vậy đóng vai trò kết nối giữa phân tích dữ liệu và hành động chính sách, thay vì chỉ trực quan hóa những số liệu đã có.

Điểm khác biệt của mô hình nằm ở ba lớp thông tin gồm số liệu báo cáo, chỉ số phái sinh và chỉ số ước lượng. Trong đó, các chỉ số như dự báo nhanh GRDP, đóng góp của TFP, trạng thái chu kỳ, chỉ số kỳ vọng và cảnh báo sớm được hình thành thông qua các mô hình phân tích.

Qua đó, Bảng điều hành hướng đến không chỉ trả lời nền kinh tế đang “tăng hay giảm”, mà còn hỗ trợ nhận diện vì sao tăng trưởng thay đổi, động lực đến từ đâu và những tín hiệu nào cần được lưu ý trong thời gian tới. 

08 nhóm câu hỏi cho một bức tranh điều hành xuyên suốt

Bảng điều hành được thiết kế gồm 08 màn hình, tương ứng với 08 nhóm câu hỏi của người ra quyết định:

1. Tổng quan điều hành: Nền kinh tế hiện đang ở trạng thái nào?
2. Dự báo nhanh và chu kỳ: Điều gì đang xảy ra khi quý chưa kết thúc?
3. Tổng cầu: Cầu đang mạnh hay yếu và ở cấu phần nào?
4. Động lực tăng trưởng: Điều gì đang tạo ra hoặc làm suy giảm tăng trưởng?
5. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Mô hình tăng trưởng mới đang tiến triển đến đâu?
6. Chuyển dịch cơ cấu: Nền kinh tế đang được nâng cấp như thế nào?
7. Thể chế và tăng trưởng xanh: Các điều kiện nền tảng đang ở trạng thái nào?
8. Kỳ vọng và cảnh báo sớm: Điều gì có thể xảy ra trong một đến ba quý tới?

Cấu trúc này giúp người sử dụng đi từ bức tranh tổng thể đến nguyên nhân, các lĩnh vực chuyên sâu và tín hiệu tương lai, thay vì phải tự tổng hợp thông tin từ nhiều báo cáo riêng lẻ. 

Giao diện các màn hình của bảng điều hành

Đằng sau giao diện trực quan là hệ thống các phương pháp phân tích được nhóm nghiên cứu UEH phát triển xoay quanh bốn nhóm năng lực chính, gồm: hạch toán tăng trưởng để phân rã đóng góp của vốn, lao động và TFP; lượng hóa tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; dự báo nhanh GRDP và nhận diện chu kỳ thông qua dữ liệu tần suất cao; cùng chỉ số tổng hợp và khảo sát kỳ vọng nhằm bổ sung các tín hiệu phục vụ cảnh báo sớm.

Từng bước hoàn thiện mô hình điều hành dựa trên dữ liệu

Đến nay, nhóm nghiên cứu UEH đã xây dựng khung mô hình điều hành dựa trên dữ liệu, thiết kế 08 màn hình chức năng, 04 khối mô hình phân tích và phát triển 03 màn hình prototype gồm: Tổng quan điều hành; Dự báo nhanh và chu kỳ kinh tế; Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Các số liệu hiển thị trên ba màn hình prototype hiện là số liệu giả định phục vụ thiết kế, chưa phải kết quả tính toán thực tế của hệ thống.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện khung lý thuyết, bộ chỉ số, phương án dữ liệu, kiến trúc phần mềm và lộ trình chuyển giao, tạo nền tảng cho các bước triển khai tiếp theo.

Từ nhận biết sớm đến đồng kiến tạo giải pháp cho Thành phố

Khi được hoàn thiện và triển khai với hệ thống dữ liệu phù hợp, Bảng điều hành hướng đến hỗ trợ chuyển từ phản ứng với kết quả đã xảy ra sang nhận biết sớm và điều hành chủ động hơn. Dữ liệu tần suất cao và phương pháp dự báo nhanh giúp theo dõi xu hướng khi kỳ kinh tế vẫn đang diễn ra; đồng thời các mô hình phân tích hỗ trợ lý giải nguyên nhân tăng trưởng thông qua các yếu tố như cầu, vốn, lao động, năng suất, chuyển dịch cơ cấu và kinh tế số.

Dự án cũng hướng đến chuyển các mục tiêu chiến lược thành những chỉ số có thể đo lường và theo dõi, đặc biệt đối với TFP, kinh tế số, R&D và đổi mới sáng tạo, qua đó đưa dữ liệu trở thành một phần của quá trình nhận diện vấn đề và hỗ trợ ra quyết định.

Quan trọng hơn, “Bảng điều hành tăng trưởng kinh tế TP.HCM dựa trên dữ liệu” thể hiện cách UEH chuyển hóa năng lực nghiên cứu về kinh tế, kinh tế lượng và khoa học dữ liệu thành giải pháp gắn với bài toán thực tiễn của Thành phố. Đây cũng là một bước cụ thể trong định hướng Đại học Đồng kiến tạo, nơi UEH kết nối tri thức với các bên liên quan để cùng giải quyết những vấn đề phát triển, từng bước hình thành Hệ sinh thái đồng sáng tạo giá trị vì tác động bền vững cho Thành phố và cộng đồng.

Tin, ảnh: Nhóm Nghiên cứu UEH, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác