Tết Nguyên đán là dịp trao gửi may mắn, nhưng cũng là thời điểm lượng rác thải phát sinh tăng mạnh, đặc biệt từ những vật phẩm có vòng đời sử dụng rất ngắn như bao lì xì. Trong bối cảnh đó, khái niệm “lì xì xanh” xuất hiện như một cách nhìn mới: vẫn giữ trọn giá trị tinh thần của phong tục truyền thống, đồng thời giảm tác động tiêu cực đến môi trường. Những bao lì xì làm từ chất liệu thuần giấy, không phủ nhựa hay kim tuyến, được xem là lựa chọn nhỏ nhưng mang ý nghĩa dài hạn. Khi phong tục được điều chỉnh theo hướng bền vững, lộc xuân không chỉ là lời chúc may mắn mà còn là thông điệp trách nhiệm với môi trường.

Lì xì xanh – khi phong tục truyền thống thích ứng với môi trường

Tết Nguyên đán là thời điểm tiêu dùng tăng mạnh, kéo theo lượng rác thải sinh hoạt phát sinh cao hơn đáng kể so với ngày thường. Theo các báo cáo quản lý chất thải đô thị, lượng rác trong các dịp lễ lớn có xu hướng tăng từ 20-30%, trong đó bao bì sử dụng ngắn hạn chiếm tỷ trọng đáng kể (World Bank, 2018).

Rác ngập ngụa những ngày Tết và có xu hướng tăng lên theo từng năm (Nguồn: Báo lao động )

Trong bối cảnh đó, bao lì xì, một vật phẩm quen thuộc với vòng đời sử dụng rất ngắn, đang trở thành một nguồn phát sinh rác thải khó tái chế ít được chú ý. Việc chọn và sử dụng bao lì xì có chất liệu bền vững là bước khởi đầu quan trọng để các phong tục truyền thống có thể tiếp tục tồn tại hài hòa với môi trường.

Vấn đề môi trường từ bao lì xì truyền thống

Bao lì xì hiện nay phần lớn được sản xuất từ giấy cán màng nhựa, phủ bóng hoặc ép kim tuyến nhằm tăng tính thẩm mỹ. Tuy nhiên, các lớp vật liệu đa tầng này khiến bao lì xì không thể tái chế theo quy trình thông thường và tồn tại lâu dài trong môi trường sau khi bị thải bỏ.

Phong tục lì xì ngày Tết (Nguồn: Internet )

Các nghiên cứu về vòng đời sản phẩm chỉ ra rằng vật liệu giấy, nhựa đa lớp là một trong những nhóm rác thải khó xử lý nhất, do không thể tách rời các thành phần trong quá trình tái chế (OECD, 2016). Ngoài ra, các chi tiết trang trí như ép nhũ hay kim tuyến còn có nguy cơ phát sinh vi nhựa, góp phần gây ô nhiễm đất và nguồn nước trong quá trình phân rã.

Lì xì xanh là gì? Một cách tiếp cận dựa trên tư duy tuần hoàn

Từ thực tế đó, lì xì xanh được đề xuất như một giải pháp dựa trên tư duy vòng đời sản phẩm và kinh tế tuần hoàn. lì xì xanh ưu tiên sử dụng vật liệu thuần giấy như giấy Kraft, giấy bã mía hay giấy tái chế – không phủ màng nhựa, hạn chế mực in hóa chất và hướng đến thiết kế tối giản.

Theo UNEP (2020), giấy không phủ nhựa có khả năng phân hủy sinh học và tái chế cao hơn đáng kể, đồng thời giảm nguy cơ tồn lưu lâu dài trong môi trường. Nhờ đó, bao lì xì không còn là rác thải “chết” sau dịp Tết mà có thể tiếp tục được tái sử dụng hoặc quay lại chu trình tái chế.

Tiêu chí nhận diện bao lì xì thân thiện với môi trường

Để tránh tình trạng “xanh hóa hình thức”, việc lựa chọn bao lì xì xanh cần dựa trên một số tiêu chí rõ ràng: 

• Vật liệu: giấy mộc, giấy tái chế hoặc giấy bã mía; không cán màng nhựa; bề mặt: nhám tự nhiên, không phủ bóng, không ép kim tuyến. 
• Mực in: mực gốc nước, màu đơn giản
• Kết cấu: nắp gài thay cho keo dán, giúp giữ nguyên cấu trúc vật liệu giấy.

Những đặc điểm này giúp tăng khả năng tái sử dụng, tái chế, đồng thời phù hợp với nguyên tắc giảm thiểu chất thải tại nguồn (reduce) trong mô hình kinh tế tuần hoàn (OECD, 2018).

Lì xì xanh không chỉ dừng lại ở việc mua đúng loại bao, mà còn liên quan đến cách sử dụng và xử lý sau dịp Tết. Các nghiên cứu về hành vi tiêu dùng bền vững cho thấy phần lớn rác thải phát sinh đến từ tâm lý dùng xong là bỏ, ngay cả khi sản phẩm vẫn còn giá trị sử dụng (UNEP, 2017).

Việc thu gom và tái sử dụng các bao lì xì còn nguyên vẹn cho những dịp phù hợp trong năm, hoặc tái chế sáng tạo thành đồ thủ công, giúp kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm nhu cầu sản xuất mới. Bên cạnh đó, các hình thức lì xì không giấy thông qua nền tảng thanh toán số cũng đang mở ra những lựa chọn phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và giảm tiêu thụ tài nguyên vật chất.

Mô hình Tư duy tuần hoàn (Nguồn: GreenDots).

Từ phong tục truyền thống đến hành vi tiêu dùng có trách nhiệm

Ở góc độ nhận thức, lì xì xanh góp phần hình thành tư duy tiêu dùng có trách nhiệm, một nội dung cốt lõi trong giáo dục vì sự phát triển bền vững. Theo UNESCO (2019), việc lồng ghép các hành vi thân thiện với môi trường vào đời sống hằng ngày giúp mỗi cá nhân chuyển hóa nhận thức thành hành động cụ thể, tạo nên những thay đổi tích cực và lâu dài.

Nếu được lan tỏa trong cộng đồng sinh viên, những lựa chọn tưởng chừng nhỏ bé như lựa chọn sử dụng bao lì xì xanh có thể tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, góp phần hạn chế lượng rác thải pha nhựa phát sinh sau mỗi mùa Tết. Điều này không chỉ thể hiện trách nhiệm cá nhân đối với môi trường, mà còn cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của các giá trị truyền thống trước những thách thức mới của thời đại.

Dưới góc độ khoa học môi trường và kinh tế tuần hoàn, lựa chọn bao lì xì xanh là một giải pháp khả thi, dễ thực hiện và mang ý nghĩa dài hạn. Khi bắt đầu năm mới bằng một lựa chọn có trách nhiệm, lộc xuân không chỉ mang ý nghĩa may mắn cá nhân mà còn góp phần giảm gánh nặng lâu dài cho hệ sinh thái.

Tin, ảnh: Ban Chăm sóc người học (DSA)

Tài liệu tham khảo 

United Nations Environment Programme. (2015). Sustainable consumption and production: A handbook for policymakers. UNEP.

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2019). Education for sustainable development: Learning objectives. UNESCO.

World Bank. (2018). What a waste 2.0: A global snapshot of solid waste management to 2050. World Bank Publications.

United Nations Environment Programme. (2017). Consuming differently, consuming sustainably: Behavioural insights for policy-making. UNEP.

Organisation for Economic Co-operation and Development. (2016). Recycling plastics in a circular economy. OECD Publishing.

United Nations Environment Programme. (2020). Biodegradable plastics and marine litter: Misconceptions, concerns and impacts on marine environments. UNEP.

Organisation for Economic Co-operation and Development. (2018). Improving plastics management: Trends, policy responses, and the role of international co-operation and trade. OECD Publishing.

United Nations Environment Programme. (2021). From pollution to solution: A global assessment of marine litter and plastic pollution. UNEP.