Theo thống kê từ Phòng CSGT Công an Hồ Chí Minh, chỉ trong quý I/2026 đã có hơn 4.100 học sinh, sinh viên bị xử phạt vì vi phạm giao thông và chủ yếu ở các lỗi cơ bản như không đội mũ bảo hiểm, sử dụng điện thoại khi lái xe hay vượt đèn đỏ. Ngoài ra, nhiều khảo sát về an toàn giao thông cho thấy phần lớn sinh viên đều biết những hành vi trên là vi phạm pháp luật nhưng vẫn tiếp tục thực hiện. Có lẽ khoảng trống lớn nhất không nằm ở kiến thức, mà nằm ở cách người trẻ hình thành thói quen, đánh giá rủi ro và phản ứng với môi trường giao thông xung quanh mình. 

Những vi phạm lặp lại: khi hành vi sai trở nên “bình thường”

Khi một hành vi vi phạm được lặp lại nhiều lần mà không dẫn đến hậu quả hoặc không bị xử lý, người thực hiện dễ hình thành cảm giác “chắc không sao”. Cảm giác chủ quan này càng được củng cố khi những hành vi tương tự xuất hiện phổ biến trong môi trường xung quanh. Ngay cả một người vốn cẩn thận cũng có thể tự thuyết phục rằng: “Ai cũng vậy mà”. Lúc đó, vấn đề không còn nằm ở việc thiếu hiểu biết về luật giao thông, mà ở chỗ những hành vi nguy hiểm đã dần trở thành thói quen được chấp nhận trong đời sống hằng ngày. 

Hiện tượng này được giải thích bởi “Normalization of Deviance” (bình thường hóa sai lệch), khi những hành vi vi phạm lặp đi lặp lại mà không gây hậu quả sẽ dần được xem là bình thường. 

Tai nạn giao thông hiếm khi bắt nguồn từ một quyết định lớn. Trong nhiều trường hợp, đó là kết quả của hàng loạt lựa chọn nhỏ mang tính chủ quan được lặp lại theo thời gian, như nhìn điện thoại thêm vài giây, tăng tốc để kịp đèn xanh, chen lên trong giờ cao điểm hoặc cho rằng quãng đường ngắn thì không cần quá cẩn thận. 

Nữ sinh vừa đi xe máy vừa sử dụng điện thoại khi tham gia giao thông.

(Nguồn: Gia đình&Xã hội)

Tai nạn giao thông dưới góc nhìn kinh tế

Một vụ va chạm giao thông thường chỉ diễn ra trong vài giây, nhưng cái giá phải trả lại kéo dài lâu hơn rất nhiều. 

Xét dưới góc độ kinh tế, tai nạn giao thông không chỉ gây tổn thất về sức khỏe mà còn tạo ra nhiều loại chi phí đối với cá nhân và xã hội. Tổ chức y tế thế giới (WHO) chỉ ra rằng tai nạn giao thông gây thiệt hại khoảng 3% GDP mỗi năm ở nhiều quốc gia do chi phí y tế, mất năng suất lao động và các tổn thất kinh tế khác. 

Đối với nhiều sinh viên còn phụ thuộc vào trợ cấp gia đình hoặc thu nhập ít ỏi từ công việc bán thời gian, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể làm đảo lộn kế hoạch chi tiêu trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. 

Ở một khía cạnh khác, những tổn thất đáng kể còn nằm ở chi phí cơ hội (Opportunity Cost), là những lợi ích bị mất đi vì tai nạn làm gián đoạn việc học hoặc công việc, những cơ hội phát triển bị bỏ lỡ và không phải lúc nào cũng có lần thứ hai.

Theo số liệu từ American Automobile Association (AAA) nghiên cứu về các nguyên nhân phổ biến làm phân tán sự chú ý khi lái xe đối với thanh thiếu niên ở Mỹ, việc sử dụng điện thoại, mất tập trung vào các yếu tố bên trong hoặc ngoài xe là những nguyên nhân thường gặp dẫn đến tai nạn giao thông ở thanh thiếu niên. 

Các nguyên nhân phổ biến gây phân tán sự chú ý khi tham gia giao thông ở người lải xe tuổi thanh niên

(Nguồn: AAA Foundation for Traffic Safety (2015))

Kỹ năng phòng vệ cần thiết cho sinh viên khi tham gia giao thông

Lái xe an toàn không chỉ là tuân thủ luật giao thông mà còn là khả năng nhận diện, phòng ngừa rủi ro trước khi sự cố xảy ra. 

Một vài kỹ năng cơ bản và cần thiết trước khi khởi hành là kiểm tra phanh xe, lốp xe, gương chiếu hậu cũng như đảm bảo bản thân luôn ở trạng thái tỉnh táo, không mệt mỏi khi lái xe có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro. Ngược lại, việc bỏ qua những bước kiểm tra này hoặc sử dụng điện thoại trong khi điều khiển phương tiện có thể làm giảm khả năng phản ứng trước các tình huống bất ngờ. 

Trong khi lái xe, hãy luôn chủ động quan sát môi trường xung quanh, duy trì khoảng cách an toàn hay sẵn sàng ứng phó với những tình huống bất ngờ sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ tai nạn.

Khi di chuyển trong điều kiện mưa lớn hoặc ngập nước, người điều khiển phương tiện cần giảm tốc độ, tăng khoảng cách với xe phía trước, hạn chế phanh gấp và tránh chuyển hướng đột ngột nhằm giảm nguy cơ trượt bánh. 

10 nguyên tắc vàng khi tham gia giao thông đường bộ

(Nguồn: Thời báo Tài chính Việt Nam)

Thực hiện theo những khuyến nghị trong “10 nguyên tắc vàng khi tham gia giao thông đường bộ’’ giúp tăng sự an toàn cho bản thân cũng như mọi người xung quanh khi lưu thông trên đường. 

Lựa chọn di chuyển an toàn cho sinh viên UEH

Đặc thù học tập tại nhiều cơ sở khiến việc di chuyển trở thành một phần trong nhịp sống hằng ngày của sinh viên UEH. Trong bối cảnh đó, xe máy vẫn là phương tiện được ưu tiên nhờ tính linh hoạt, chủ động và tiết kiệm thời gian. 

Tuy nhiên, bên cạnh xe máy, sinh viên có thể cân nhắc các phương thức di chuyển an toàn hơn trong những trường hợp phù hợp. Dịch vụ UEH Shuttle Bus ra đời giúp kết nối giữa các cơ sở đào tạo, giảm áp lực tự điều khiển phương tiện và hạn chế nguy cơ va chạm trong giờ cao điểm. 

Hơn thế nữa, xe buýt công cộng và metro cũng là những lựa chọn góp phần giảm căng thẳng khi di chuyển, hạn chế mệt mỏi sau thời gian học tập kéo dài, đồng thời góp phần giảm ùn tắc và nâng cao an toàn giao thông trong đô thị. 

Các nghiên cứu về giao thông đô thị cho thấy việc sử dụng phương tiện công cộng không chỉ góp phần giảm ùn tắc mà còn giảm mức độ phơi nhiễm với nguy cơ tai nạn so với việc tự điều khiển phương tiện cá nhân trong điều kiện giao thông đông đúc. 

Sinh viên UEH đi học bằng UEH Shuttle bus

(Nguồn: Ban Chăm sóc người học UEH)

Tai nạn giao thông không phải lúc nào cũng bắt đầu từ một tình huống nghiêm trọng, mà thường xuất phát từ những thói quen nhỏ được lặp lại mỗi ngày như sử dụng điện thoại khi lái xe hay không đội mũ bảo hiểm. Điều đáng lưu ý là những hành vi này thường không gây hậu quả ngay lập tức, khiến nhiều người dần xem nhẹ rủi ro. Vì vậy, bên cạnh việc tuân thủ luật giao thông, sinh viên cần hình thành những thói quen an toàn như tập trung khi lái xe, giữ khoảng cách phù hợp và lựa chọn phương thức di chuyển an toàn khi cần. An toàn giao thông được hình thành từ những lựa chọn đúng đắn mỗi ngày. 

Tin, ảnh: Ban Chăm sóc người học (DSA)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Vaughan, D. (1996). Normalization of Deviance.  The Challenger Launch Decision: Risky Technology, Culture, and Deviance at NASA. University of Chicago Press. 

World Health Organization (WHO): Mobile phone use: a growing problem of driver distraction

World Health Organization (WHO): Global Status Report on Road Safety

American Automobile Association (AAA): Distraction and Teen Crashes 

UITP.International Association of Public Transport 

Thư viện pháp luật: Kế hoạch 18/KH-SGDĐT: Thực hiện công tác bảo đảm an toàn giao thông tại các cơ sở giáo dục tại TPHCM

Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM: Biện pháp phòng tránh tai nạn giao thông 

https://hcdc.vn/phong-tranh-tai-nan-giao-thong-o-cong-dong-C5IJzb.html

Báo thanh niên: Hơn 4.100 học sinh, sinh viên bị CSGT TP.HCM phạt trong quý 1/2026: Lỗi nào nhiều nhất?

https://thanhnien.vn/hon-4100-hoc-sinh-sinh-vien-bi-csgt-tphcm-phat-trong-quy-1-2026-loi-nao-nhieu-nhat-185260415164131213.htm